Koniec Roku Szkolnego za

Patron Szkoły

Organizacja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations, UN, fr. Organisation des Nations Unies, hiszp. Organización de las Naciones Unidas, ros. Organizacija Objediniennych Nacij, arab. al-Umam al-Muttahida, chiń. Lianheguo, ONZ) - uniwersalna organizacja międzynarodowa, z siedzibą w Nowym Jorku, powstała 24 października 1945 r. w wyniku podpisania Karty Narodów Zjednoczonych. ONZ jest następczynią Ligi Narodów.
ONZ stawia sobie za cel zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa międzynarodowego, rozwój współpracy między narodami oraz popieranie przestrzegania praw człowieka.

POWSTANIE ONZ
Idea powołania nowej organizacji, padła jeszcze w czasie trwania II wojny światowej, na konferencji w Teheranie w 1943. Jej głównym pomysłodawcą był prezydent USA Franklin Delano Roosevelt, a jej nazwę zaproponował premier Wielkiej Brytanii Winston Churchill (określenie "narody zjednoczone" w trakcie wojny stosowano nieraz dla Aliantów).
W drugiej połowie 1944 przedstawiciele Francji, Chin, Wielkiej Brytanii, USA i ZSRR spotkali się w Waszyngtonie, gdzie przedyskutowano zakres, cele i sposoby działania nowej organizacji.
25 kwietnia 1945 roku zwołano pierwszą konferencję ONZ w San Francisco, w której uczestniczyło 50 państw z całego świata - pierwszych członków organizacji. Jako członka ONZ od założenia uznawana jest też Polska, której przedstawiciele z powodów politycznych nie mogli uczestniczyć w konferencji w San Francisco. Podczas konferencji, 26 czerwca, podpisano Kartę Narodów Zjednoczonych, akt prawny regulujący działalność ONZ.
Organizację Narodów Zjednoczonych powołano do życia 24 października 1945, kiedy postanowienia konferencji ratyfikowało pięciu stałych członków Rady Bezpieczeństwa (Chiny, Francja, ZSRR, Wielka Brytania i USA), oraz większość pozostałych państw członkowskich. Powołanie ONZ położyło jednocześnie kres działalności Ligi Narodów, która rozwiązała się formalnie 18 kwietnia 1946, przekazując pełnienie swej misji nowej organizacji.
W grudniu 1945 Senat i Kongres USA wystosowały propozycję, aby siedziba ONZ mieściła się w Nowym Jorku, co zostało przez organizację zaakceptowane. Budynek siedziby głównej otwarto 9 stycznia 1951 roku na terenach podarowanych ONZ przez Johna Rockefellera, gdzie mieści się do dziś. Część instytucji funkcjonuje jednak w innych miastach świata, m.in. w Genewie, Hadze i Wiedniu.

ZADANIA ONZ
  1. Utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa za pomocą zbiorowych i pokojowych wysiłków.
  2. Rozwijanie przyjaznych stosunków między narodami na zasadach samostanowienia i równouprawnienia.
  3. Rozwiązywanie konkretnych problemów międzynarodowych (gospodarczych, społecznych, kulturalnych, humanitarnych, czy dotyczących praw człowieka) na zasadzie współpracy międzynarodowej oraz uznania równości ras, płci, języków i wyznań.
  4. Stanowienie ośrodka uzgadniania działań narodów w imię wspólnych celów
CZŁONKOSTWO ONZ
Członkiem ONZ, wg artykułu 4. Karty NZ może być "każde państwo miłujące pokój, które przyjęło zobowiązania zawarte w Karcie" i - zdaniem ONZ - "jest w stanie je wypełniać". Przyjęcie następuje na podstawie uchwały Zgromadzenia Ogólnego podjętej na wniosek Rady Bezpieczeństwa.

Wystąpienie i wykluczenie z ONZ
Karta NZ nie określa konkretnych procedur wystąpienia z ONZ, wystąpienie takie jest więc możliwe na mocy jednostronnej deklaracji. Jak dotąd z ONZ wystąpiło tylko jedno państwo - Indonezja w 1965 roku, powróciła jednak do Organizacji już rok później.
Za uporczywe łamanie zasad Karty NZ państwo członkowskie może być usunięte z ONZ przez Zgromadzenie Ogólne na wniosek Rady Bezpieczeństwa. Taka sytuacja nie miała dotąd miejsca, choć dyskutowano nad wykluczeniem RPA za stosowanie apartheidu. Istnieje też procedura zawieszenia w prawach członka, podejmowana przez Zgromadzenie Ogólne na wniosek Rady Bezpieczeństwa (w obu przypadkach większością 2/3 głosów).
Członkowie pierwotni
Za członków pierwotnych uznano 51 państw: państwa, które wzięły udział w konferencji założycielskiej ONZ w San Francisco, podpisały i ratyfikowały Kartę NZ albo państwa, które podpisały Deklarację Narodów Zjednoczonych z 1942 r., podpisały i ratyfikowały Kartę NZ.
Drugie kryterium dodano specjalnie dla Polski, która nie mogła uczestniczyć w konferencji w San Francisco z powodu perturbacji politycznych w kraju.
Obecni członkowie
Obecnie członkami ONZ jest 191 państw. Do ONZ nie należą: Watykan (status obserwatora), Palestyna (status obserwatora), Tajwan, Somaliland i Sahara Zachodnia.
Zasady członkostwa

suwerenna równość wszystki członków
 wykonywanie w dobrej wierze zobowiązań zgodnie z Kartą Narodów Zjednoczonych
 załatwianie sporów środkami pokojowymi
powstrzymanie się od groźby użycia siły lub użycia jej w sposób nieuzgodniony z celami ONZ
okazywanie wszelkiej pomocy ONZ w każdej akcji podjętej zgodnie z Kartą Narodów Zjednoczonych, jako środka zapobiegawczego lub przymusu
wpływanie na państwa, które nie są członkami ONZ, aby postępowały zgodnie z jej zasadami w stopniu koniecznym do utrzymania pokoju i bezpieczeństwa
nieingerowanie ONZ w sprawy, które należą do kompetencji wewnętrznej państwa

ORGANY ONZ



    • Zgromadzenie Ogólne - składa się z przedstawicieli wszystkich krajów członkowskich
    • Rada Bezpieczeństwa - najważniejszy organ ONZ
    • Rada Społeczno-Gospodarcza
    • Rada Powiernicza - obecnie praktycznie nie działa
    • Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości
    • Sekretariat - organ wykonawczy pod przewodnictwem sekretarza generalnego
    • Międzynarodowy Trybunał Karny
    Istnieje również wiele organów doradczych, np. Wojskowy Komitet Sztabowy.


    ORGANIZACJE WYSPECJALIZOWANE ONZ
    Organizacje wyspecjalizowane ONZ są odrębnymi organizacjami międzynarodowymi, jednak ściśle współpracują z ONZ, w szczególności z Radą Społeczno-Gospodarczą.
    Obecnie istnieje wiele organizacji wyspecjalizowanych, m.in.:
    • Powszechny Związek Pocztowy (UPU)
    • Międzynarodowa Organizacja Pracy (MOP, ILO)
    • Międzynarodowy Związek Telekomunikacyjny (ITU)
    • Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Oświaty, Nauki i Kultury (UNESCO)
    • Światowa Organizacja Zdrowia (WHO)
    • Program Rozwoju Narodów Zjednoczonych (UNDP)
    • Światowa Organizacja Meteorologiczna (WMO)
    • Międzynarodowa Organizacja Lotnictwa Cywilnego (ICAO)
    • Międzynarodowa Organizacja Morska (IMO)
    • Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW, IMF)
    • Grupa Banku Światowego
      • Międzynarodowy Bank Odbudowy i Rozwoju (IBRD)
      • Międzynarodowe Stowarzyszenie Rozwoju (IDA)
      • Międzynarodowa Korporacja Finansowa (IFC)
      • Międzynarodowe Centrum Rozstrzygania Sporów Inwestycyjnych (ICSID)
      • Agencja Wielostronnych Gwarancji Inwestycji (MIGA)
    • Organizacja do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO)
    • Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Rozwoju Przemysłu (UNIDO)
    • Międzynarodowy Fundusz Rozwoju Rolnictwa (IFAD)
    • Światowa Organizacja Własności Intelektualnej - (WIPO)
    • Światowa Organizacja Handlu (WTO)
    Organizacje utworzone przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych:
    • Fundusz Narodów Zjednoczonych Pomocy Dzieciom - UNICEF;
    • Program Narodów Zjednoczonych Ochrony Środowiska - UNEP.
    OPERACJE POKOJOWE ONZ
    • 1950-1953, Korea - utrzymanie podziału Półwyspu Koreańskiego, zahamowanie ekspansji komunizmu
    • 1960-1964, Kongo (dziś Zair) - interwencja ONZ doprowadziła do utrzymania niepodległości kraju i jego integralności terytorialnej; w efekcie wyniosła do władzy prezydenta Mobutu Sese Seko
    • od 1964 roku, Cypr - stacjonują siły pokojowe, którym nie udało się zapobiec podziałowi wyspy po interwencji Turcji
    • od 1967 roku, Bliski Wschód, obserwacja konfliktu palestyńsko-izraelskiego, stała obecność kontyngentu ONZ w tym regionie, m.in. na Wzgórzach Golan i w Strefie Gazy
    • 1990-1991, Zatoka Perska - mandat ONZ dla sił brytyjsko-amerykańskich, które wyzwoliły Kuwejt, po zajęciu państwa przez siły irackie (operacja Pustynna Burza)
    • 1992-1994, Somalia - zakończona porażką operacja Nadzieja (operacja), która miała skłonić do rozbrojenia walczące strony i zabezpieczyć dostawy z pomocą humanitarną; udział głównie wojsk amerykańskich
    • 1992-1993, Kambodża - największa operacja pokojowa ONZ, zakończona demokratyzacją kraju
    • 1992-1993, była Jugosławia - siły ONZ UNPROFOR miały zaprowadzić pokój w dawnych republikach związkowych Jugosławii, poniosły fiasko i zostały zastąpione przez siły NATO - IFOR

      ZEWNĘTRZNE LINKI